Hiện tượng El Niño đang đe dọa vụ mùa cà phê đang được dự báo sẽ đạt sản lượng kỷ lục của Brazil khi thời tiết thất thường đe dọa giai đoạn ra hoa và thu hoạch. Tuy nhiên, nhờ sự chủ động trong công nghệ tưới tiêu và kỹ thuật canh tác, các vùng trồng cà phê Robusta/Conilon tại quốc gia này đang thể hiện khả năng chống chịu tốt hơn so với các chu kỳ trước.
Brazil đang bước vào một giai đoạn thời tiết có nhiều bất ổn khi hiện tượng El Niño được dự báo sẽ ảnh hưởng ngày càng rõ đến hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Với cây cà phê, mối lo lớn nhất không chỉ nằm ở vụ thu hoạch hiện tại mà còn ở quá trình ra hoa, đậu quả và phát triển của vụ mùa tiếp theo.
Theo dự báo của Conab – Cơ quan Cung ứng Quốc gia Brazil, sản lượng cà phê của nước này trong năm 2026 có thể đạt mức kỷ lục khoảng 66,7 triệu bao loại 60 kg. Tuy nhiên, Hiệp hội Công nghiệp Cà phê Brazil cảnh báo rằng tác động của El Niño có thể khiến sản lượng thực tế giảm khoảng 15–20% nếu nắng nóng và mưa thất thường diễn ra trong những giai đoạn sinh trưởng quan trọng.
Nắng nóng và mưa thất thường đe dọa cây cà phê
El Niño là hiện tượng khí hậu gắn với sự nóng lên bất thường của vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Sự thay đổi này có thể làm xáo trộn chế độ mưa và nhiệt độ tại nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp trên thế giới.
Đọc chi tiết: El Niño là gì? Tác động đến cây cà phê và thị trường cà phê thế nào?
Tại Brazil, tác động của El Niño không hoàn toàn giống nhau giữa các vùng. Một số khu vực có thể ghi nhận mưa lớn hơn bình thường, trong khi những nơi khác phải đối mặt với nắng nóng, hạn hán hoặc các đợt mưa đến không đúng thời điểm.
Đối với cây cà phê, thời tiết thất thường trong giai đoạn ra hoa đặc biệt nguy hiểm. Cây cần lượng mưa phù hợp để kích thích giúp hoa nở đồng đều, sau đó cần một khoảng thời gian tương đối khô ráo để hoa thụ phấn và hình thành quả.
Nếu mưa đến quá sớm, quá muộn hoặc bị gián đoạn bởi những đợt nóng kéo dài, hoa có thể nở không đồng đều, tỷ lệ đậu quả thấp và quá trình phát triển của quả bị ảnh hưởng.
Nhiệt độ cao cũng làm tăng tốc độ mất nước của cây, gây căng thẳng sinh lý và có thể làm giảm cả năng suất lẫn chất lượng hạt.
Cà phê Arabica gặp rủi ro lớn hơn
Rủi ro thời tiết đang hiện diện ở cả những vùng trồng cà phê Arabica lẫn Canephora (bao gồm robusta và conilon).
Tuy nhiên, các vùng sản xuất Arabica có thể dễ bị tổn thương hơn do tỷ lệ diện tích được trang bị hệ thống tưới tiêu còn thấp hơn so với nhiều vùng trồng canephora.
Tại Brazil cà phê Arabica chủ yếu được canh tác tại các bang như Minas Gerais và São Paulo. Nhiều trang trại cà phê ở đây vẫn phụ thuộc phần lớn vào lượng mưa tự nhiên. Khi nhiệt độ tăng cao và lượng mưa thiếu ổn định, nông dân sẽ khó chủ động nguồn nước tưới bổ sung cho cây.
Trong khi đó, các vùng trồng Conilon và Robusta tại Espírito Santo hoặc Rondônia đã đầu tư mạnh hơn vào tưới tiêu trong những năm gần đây.
Sự chủ động trong việc trang bị hệ thống tưới tiêu này không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro từ El Niño, nhưng giúp cây duy trì độ ẩm trong đất và giảm mức độ thiệt hại khi xảy ra các đợt khô nóng.
Mưa trái mùa ảnh hưởng đến thu hoạch và chất lượng
Không chỉ gây lo ngại cho vụ mùa tiếp theo, thời tiết bất thường còn ảnh hưởng đến hoạt động thu hoạch đang diễn ra.
Tại một số vùng sản xuất ở đông nam Brazil, mưa xuất hiện trong mùa thu hoạch đã làm chậm tiến độ thu hái và phơi cà phê. Độ ẩm cao có thể khiến quả chín dễ bị rụng hơn, hạt khó khô đồng đều và gia tăng nguy cơ lên men ngoài kiểm soát hoặc phát sinh nấm bệnh.
Trước đó, Reuters cũng ghi nhận những đợt mưa bất thường trong tháng 6 đã làm gián đoạn thu hoạch tại nhiều vùng trồng cà phê lớn của Brazil. Cà phê đang phơi ngoài sân bị ướt, trong khi độ ẩm kéo dài có thể tạo điều kiện cho các bệnh do nấm và vi khuẩn phát triển trên cây.
Đối với các cơ sở/trang trại sản xuất cà phê chất lượng cao, mưa trong giai đoạn thu hoạch còn có thể làm giảm chất lượng cảm quan của hạt, khiến người trồng khó đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường cà phê đặc sản.
Cà phê Robusta chịu nóng tốt nhưng vẫn có giới hạn
Cà phê canephora (bao gồm Robusta và Conilon) thường được đánh giá là có khả năng chịu nhiệt tốt hơn Arabica. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cây có thể phát triển bình thường trong mọi điều kiện nhiệt độ.
Khi nhiệt độ tăng quá cao, hoạt động trao đổi chất và quang hợp của cây sẽ bị hạn chế. Reuters dẫn ý kiến của các chuyên gia ngành cà phê Brazil cho biết cây canephora bắt đầu chịu áp lực khi nhiệt độ vượt khoảng 27°C và có thể gần như ngừng trao đổi chất khi nhiệt độ lên trên 35°C.
Nếu các đợt nóng cực đoan kéo dài đúng thời kỳ ra hoa hoặc phát triển quả, cây có thể rụng hoa, rụng quả non hoặc tạo ra hạt nhỏ hơn.
Bang Espírito Santo, vùng sản xuất canephora quan trọng nhất Brazil, đã ghi nhận những đợt mưa và nắng nóng thất thường. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng ảnh hưởng rõ rệt hơn có thể xuất hiện đối với vụ thu hoạch năm 2027.
Bang Rondônia kỳ vọng một vụ robusta kỷ lục
Trái ngược với những lo ngại tại một số vùng sản xuất truyền thống, bang Rondônia ở phía bắc Brazil đang kỳ vọng một vụ robusta khả quan.
Nhiều trang trại tại đây được trang bị hệ thống tưới gần như toàn bộ diện tích. Một số nông hộ còn sử dụng hệ thống phun nước phía trên tán cây nhằm hạ nhiệt trong những ngày nắng nóng.
Nhờ chủ động nguồn nước và ứng dụng kỹ thuật canh tác hiện đại, ngành cà phê Rondônia dự báo sản lượng có thể đạt khoảng 3 triệu bao, cao hơn mức ước tính khoảng 2,77 triệu bao của Conab.
Trường hợp của Rondônia cho thấy đầu tư vào tưới tiêu, quản lý nước và giống cây phù hợp có thể giúp các vùng trồng robusta thích nghi tốt hơn với sự biến động của khí hậu.
Dù vậy, hệ thống tưới tiêu cũng cần nguồn nước ổn định. Nếu hạn hán kéo dài khiến mực nước sông, hồ chứa hoặc nước ngầm suy giảm, khả năng chống chịu của các trang trại vẫn có thể bị giới hạn.
Công nghệ giúp giảm thiệt hại nhưng không loại bỏ rủi ro
So với những chu kỳ El Niño trước đây, người trồng cà phê Brazil hiện có nhiều công cụ hơn để ứng phó với thời tiết cực đoan.
Ngoài hệ thống tưới nhỏ giọt và phun mưa, nông dân còn sử dụng dữ liệu dự báo thời tiết, cảm biến độ ẩm, giống cây chịu nhiệt và các biện pháp che phủ đất để giảm lượng nước bốc hơi.
Một số vùng cũng điều chỉnh mật độ trồng, tăng cường cây che bóng hoặc quản lý tán cây nhằm hạn chế tác động trực tiếp của nhiệt độ cao.
Những giải pháp này giúp giảm thiệt hại trong ngắn hạn, nhưng không thể bảo đảm cây cà phê hoàn toàn an toàn trước các đợt nắng nóng cực đoan hoặc tình trạng thiếu nước kéo dài.
Chi phí đầu tư cũng là một trở ngại đối với các hộ sản xuất nhỏ. Không phải nông dân nào cũng đủ khả năng lắp đặt hệ thống tưới hoặc tiếp cận các công nghệ canh tác mới.
Brazil là quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới. Vì vậy, bất kỳ sự suy giảm đáng kể nào trong sản lượng của nước này cũng có thể ảnh hưởng đến nguồn cung và giá cà phê toàn cầu.
Sự phát triển của El Niño trong những tháng tới vì thế sẽ là một trong những yếu tố thời tiết quan trọng nhất mà nông dân, doanh nghiệp và giới giao dịch cà phê cần theo dõi.
Nguồn thông tin: Reuters, Conab và các tổ chức ngành cà phê Brazil.
